Woorden · niveau B2.1

AI en technologie

Woorden over AI en technologie: de chatbot, het algoritme, de sensor, de deepfake en de plek van de mens. Lees eerst het verhaal, alle woorden staan erin. Lees daarna elk woord en zeg hardop wat het betekent. Klik dan om te controleren.

Vrijdag bij Fatih

Fatih heeft een klein café in Utrecht. Dit voorjaar kocht hij nieuwe technologie: een robot die de glazen wast, een chatbot die bestellingen via een scherm opneemt, een spraakassistent en een selfscan waarmee klanten zelf afrekenen. De robot heet Boris. Fatih is trots, want alles draait op AI, kunstmatige intelligentie, vertelt hij aan al zijn gasten.

De eerste week loopt alles vast. Het algoritme van de chatbot verwart koffie met cola, en klanten met een accent verstaat hij niet. De spraakassistent praat te zacht, en een sensor onder de tap ziet niet of een glas vol is. Het blijkt een installatiefout, maar niemand weet waar die zit. Fatih vraagt zich af of dit verstandig was.

Zijn neef Deniz, ingenieur bij een bedrijf dat robotica maakt, komt in het weekend. Hij legt uit dat de chatbot met een taalmodel werkt, een programma dat taal heeft geleerd uit een enorme berg trainingsdata. Als Fatih er een duidelijke prompt intypt, worden de antwoorden beter. De elektronica is prima, zegt Deniz, alleen het systeem vraagt veel rekenkracht.

Op een avond raken de gasten in gesprek. De ene gast noemt bias: een machine oordeelt oneerlijk als de data waarmee ze is getraind oneerlijk zijn. Een ander vertelt over een deepfake, een vervalsing van een video, en over gezichtsherkenning bij het betalen. De werkloosheid komt ter sprake, als vraagstuk zonder antwoord: machines nemen taken over, tegelijk ontstaat nieuw werk.

Een oudere gast haalt de geschiedenis erbij: elke uitvinder kreeg te maken met zulke zorgen, en bij elke toepassing, van de stoommachine tot de drone, veranderde het werk van de mens mee. Op vrijdag wordt het druk, en dan gebeurt er iets wat Fatih niet had voorzien: bijna iedereen bestelt weer bij hem aan de bar. De schermen blijven leeg.

Na een maand vindt Fatih een nieuwe balans. In de keuken moet het grove werk door Boris gedaan worden, en de klanten rekenen zelf af. De chatbot blijft als assistent voor wie haast heeft, en de automatisering groeit mee met het café. Fatih beseft dat de nieuwe tijd een kans biedt, geen dreiging: elk apparaat heeft zijn plek, en vrijdagavond blijft van hem.

AI en taalmodellen

de AI

Een techniek waarmee computers taken uitvoeren waarvoor normaal een mens moet nadenken.

Fatih is trots, want alles draait op AI, kunstmatige intelligentie, vertelt hij aan al zijn gasten.

de intelligentie

Het vermogen om te denken, te leren en problemen op te lossen.

Fatih is trots, want alles draait op AI, kunstmatige intelligentie, vertelt hij aan al zijn gasten.

de technologie

Alle kennis en machines waarmee mensen dingen maken of verbeteren.

Dit voorjaar kocht hij nieuwe technologie: een robot die de glazen wast, een chatbot die bestellingen via een scherm opneemt, een spraakassistent en een selfscan waarmee klanten zelf afrekenen.

het algoritme

Een reeks duidelijke stappen of regels waarmee een computer een taak uitvoert of een probleem oplost.

Het algoritme van de chatbot verwart koffie met cola, en klanten met een accent verstaat hij niet.

de trainingsdata

Alle voorbeelden waarmee een computerprogramma leert, bijvoorbeeld miljoenen zinnen.

Hij legt uit dat de chatbot met een taalmodel werkt, een programma dat taal heeft geleerd uit een enorme berg trainingsdata.

het taalmodel

Een computerprogramma dat patronen in tekst leert herkennen en op basis daarvan nieuwe tekst kan maken.

Hij legt uit dat de chatbot met een taalmodel werkt, een programma dat taal heeft geleerd uit een enorme berg trainingsdata.

de prompt

De vraag of opdracht die je aan de computer geeft, zodat hij weet wat je wilt.

Als Fatih er een duidelijke prompt intypt, worden de antwoorden beter.

de bias

Een vertekening waardoor sommige groepen vaker ongunstige of oneerlijke uitkomsten krijgen dan andere.

De ene gast noemt bias: een machine oordeelt oneerlijk als de data waarmee ze is getraind oneerlijk zijn.

de rekenkracht

Hoeveel sommen een computer per seconde aankan: hoe meer, hoe sneller een groot programma draait.

De elektronica is prima, zegt Deniz, alleen het systeem vraagt veel rekenkracht.

het systeem

Alle onderdelen die samenwerken als één geheel, bijvoorbeeld alle machines van een bedrijf.

De elektronica is prima, zegt Deniz, alleen het systeem vraagt veel rekenkracht.

Apparaten en robots

de chatbot

Een computerprogramma waarmee je via tekst praat, dat vragen beantwoordt en bestellingen opneemt.

Dit voorjaar kocht hij nieuwe technologie: een robot die de glazen wast, een chatbot die bestellingen via een scherm opneemt, een spraakassistent en een selfscan waarmee klanten zelf afrekenen.

het apparaat

Een voorwerp of machine waarmee je een bepaalde taak uitvoert, zoals wassen, meten of wegen.

Fatih beseft dat de nieuwe tijd een kans biedt, geen dreiging: elk apparaat heeft zijn plek, en vrijdagavond blijft van hem.

de spraakassistent

Een programma dat je stem hoort, jouw woorden verstaat en hardop antwoordt.

Dit voorjaar kocht hij nieuwe technologie: een robot die de glazen wast, een chatbot die bestellingen via een scherm opneemt, een spraakassistent en een selfscan waarmee klanten zelf afrekenen.

de sensor

Een klein onderdeel dat iets voelt of meet, zoals licht, warmte of beweging.

De spraakassistent praat te zacht, en een sensor onder de tap ziet niet of een glas vol is.

de robotica

Het vakgebied en de techniek van machines die zelfstandig werk doen.

Zijn neef Deniz, ingenieur bij een bedrijf dat robotica maakt, komt in het weekend.

de assistent

Iemand of iets dat je helpt, taken van je overneemt of voor je antwoordt.

De chatbot blijft als assistent voor wie haast heeft, en de automatisering groeit mee met het café.

de drone

Een klein toestel zonder piloot dat door de lucht vliegt, op afstand bestuurbaar, vaak met een camera erop.

Een oudere gast haalt de geschiedenis erbij: elke uitvinder kreeg te maken met zulke zorgen, en bij elke toepassing, van de stoommachine tot de drone, veranderde het werk van de mens mee.

de elektronica

Alle onderdelen in een machine die met stroom werken, zoals chips, draden en schakelaars.

De elektronica is prima, zegt Deniz, alleen het systeem vraagt veel rekenkracht.

de selfscan

Een kassa zonder personeel, waar de klant zelf afrekent met zijn pas.

Dit voorjaar kocht hij nieuwe technologie: een robot die de glazen wast, een chatbot die bestellingen via een scherm opneemt, een spraakassistent en een selfscan waarmee klanten zelf afrekenen.

Mensen en gevolgen

de mens

Een persoon, iemand van vlees en bloed met gevoel en eigen wil.

Een oudere gast haalt de geschiedenis erbij: elke uitvinder kreeg te maken met zulke zorgen, en bij elke toepassing, van de stoommachine tot de drone, veranderde het werk van de mens mee.

de automatisering

Het verschijnsel dat machines taken van mensen overnemen, zodat er minder handwerk overblijft.

De chatbot blijft als assistent voor wie haast heeft, en de automatisering groeit mee met het café.

de werkloosheid

De situatie dat mensen een baan zoeken, maar er geen kunnen vinden.

De werkloosheid komt ter sprake, als vraagstuk zonder antwoord: machines nemen taken over, tegelijk ontstaat nieuw werk.

de ingenieur

Iemand die gestudeerd heeft om machines, bruggen of programma's te ontwerpen.

Zijn neef Deniz, ingenieur bij een bedrijf dat robotica maakt, komt in het weekend.

de uitvinder

Iemand die als eerste een nieuw ding of een nieuwe methode bedenkt en bouwt.

Een oudere gast haalt de geschiedenis erbij: elke uitvinder kreeg te maken met zulke zorgen, en bij elke toepassing, van de stoommachine tot de drone, veranderde het werk van de mens mee.

de toepassing

De praktische manier waarop je iets gebruikt in het dagelijks leven.

Een oudere gast haalt de geschiedenis erbij: elke uitvinder kreeg te maken met zulke zorgen, en bij elke toepassing, van de stoommachine tot de drone, veranderde het werk van de mens mee.

de kans

De mogelijkheid dat er iets goeds gebeurt of dat iets lukt.

Fatih beseft dat de nieuwe tijd een kans biedt, geen dreiging: elk apparaat heeft zijn plek, en vrijdagavond blijft van hem.

het vraagstuk

Een groot maatschappelijk probleem zonder simpele oplossing, waar iedereen over meepraat.

De werkloosheid komt ter sprake, als vraagstuk zonder antwoord: machines nemen taken over, tegelijk ontstaat nieuw werk.

de vervalsing

Een namaakversie van iets echts, gemaakt om mensen te misleiden.

Een ander vertelt over een deepfake, een vervalsing van een video, en over gezichtsherkenning bij het betalen.

de deepfake

Een nepvideo of nepfoto die er echt uitziet, maar die met de computer is gemaakt.

Een ander vertelt over een deepfake, een vervalsing van een video, en over gezichtsherkenning bij het betalen.

de gezichtsherkenning

Een techniek die met een camera iemands hoofd bekijkt en vergelijkt met opgeslagen foto's, bijvoorbeeld om een deur te openen.

Een ander vertelt over een deepfake, een vervalsing van een video, en over gezichtsherkenning bij het betalen.