Een paspoort of twee?

Kun je loyaal zijn aan twee landen? In oktober 2006 hadden in Nederland meer dan een miljoen mensen twee of meer nationaliteiten, zo staat in een rapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid uit 2007. In 1998 waren het er ongeveer zeshonderdduizend. Die cijfers zijn oud en de wet is sindsdien veranderd. Ze dienen dus alleen als voorbeeld van een debat dat nog bestaat.

Tegenstanders vrezen dat een tweede paspoort tot verdeelde loyaliteit leidt. Volgens hen is naturalisatie de kroon op de integratie, en dus hoort wie Nederlander wordt zijn oude nationaliteit op te geven. Het Nederlanderschap is iets waardevols dat je moet verdienen. Ze vrezen ook dat een buitenlandse overheid ongewenste invloed krijgt en dat er juridische problemen ontstaan.

Voorstanders zien naturalisatie als een middel om te integreren. Het geeft gelijke rechten, zekerheid van verblijf, toegang tot werk bij de overheid en volledig stemrecht. Dat stimuleert deelname aan de samenleving en is goed voor de stabiliteit. Het Europese burgerschap laat volgens hen zien dat exclusieve loyaliteit tot het verleden behoort. Tussen 1992 en 1997 nam het aantal naturalisaties toe, toen een dubbele nationaliteit makkelijker werd toegestaan.

Het rapport wijst erop dat een paspoort en een gevoel niet samenvallen. Iemand met één paspoort kan verscheurd zijn, iemand met twee paspoorten kan trouw zijn. Vaak spelen praktische overwegingen en emotionele betrokkenheid samen. Een tweede nationaliteit brengt ook plichten mee en is voor de migrant niet altijd een voordeel. Sommige Nederlanders in het buitenland stellen hun naturalisatie uit om hun Nederlandse paspoort te houden.

Begin 2007 was er een scherp debat over twee bewindslieden met een tweede paspoort. Zij reageerden geïrriteerd op een extra loyaliteitstoets bovenop de eed. Ook soldaten en politieagenten met twee paspoorten ervoeren de discussie als wantrouwen. Anderen vonden dat bij openbare functies zelfs de schijn van verdeelde loyaliteit een probleem kan zijn.

De raad koos zelf wel een kant: hij wilde de eis om de oude nationaliteit op te geven laten vallen en een wettelijke status scheiden van loyaliteit. Daar kun je het mee eens zijn of niet. Het lijkt nuttig om te vragen wat een paspoort eigenlijk bewijst, en wie dat bepaalt.