De verstekeling die in dienst kwam

Het archief bewaart weinig over Jan ter Woordt uit Amsterdam. Op 28 oktober 1700 vertrekt de Popkensburg, en op dezelfde dag staat Jans naam in de lijst, met de functie verstekeling. Dat betekent dat hij zonder contract meevoer en werd ontdekt. Achter zijn naam staat een korte aantekening: "treedt dan in dienst". Meer staat er niet. Wat nu volgt, is verzonnen.

Stel dat de matroos Hein, die niet bestaat, in de tweede week een geluid hoort bij de watervaten. Hij pakt een lamp en vindt iemand tussen de touwen, grauw van de kou en stil als een steen. Hij heeft geen contract en geen kist, alleen een jas. Hein brengt hem naar boven, want deze zaak moet de schipper beslissen.

De schipper kijkt lang naar de vreemdeling. Het schip is al dagen weg van de kust, dus terugvaren kan niet meer. Een extra mond is een probleem, maar twee extra handen kunnen ook van pas komen. Er is werk genoeg aan boord. De schipper zegt dat hij mag blijven, op één voorwaarde: hij moet werken.

De dagen worden weken. De verstekeling trekt touwen, schrobt het dek en leert de namen van de zeilen. Hein geeft hem een stuk scheepsbeschuit en laat hem zien: zo slaap je in een hangmat. De andere matrozen kijken eerst wantrouwig naar hem, maar na een week vragen ze niets meer. Over zijn reden zwijgt hij. Zijn reden blijft zijn geheim, en niemand dwingt hem om het te vertellen.

Dan terug naar de feiten. Op 18 april 1701 bereikt de Popkensburg de Kaap, op 10 mei vaart het schip verder en op 20 juli komt het in Batavia aan. Op hetzelfde schip stond nog een verstekeling, Leendert Claese uit Benscop. Achter zijn naam staat: matroos, geen gage. Dat betekent: matroos, zonder loon.

Jan ter Woordt wordt voor het laatst genoemd op 31 augustus 1701, in Azië, zonder reden. Het archief zegt niets over wat daarna gebeurde. Hein bestaat niet. Jan ter Woordt wel. Daarom eindigt dit verhaal hier: een echt mens verdient meer dan een verzonnen einde.