De makelaar op de Lauriergracht

Op de eerste bladzijde van Max Havelaar (1860) laat Multatuli, de schuilnaam van Eduard Douwes Dekker, geen held aan het woord maar een koffiemakelaar. Hij heet Batavus Droogstoppel, is drieënveertig jaar oud en woont op de Lauriergracht 37 in Amsterdam. Zijn adres noemt hij steeds opnieuw, alsof het zijn handtekening is.

Zijn leven draait om zijn vak. Hij werkt bij Last & Co, de firma van zijn schoonvader. Al twintig jaar komt hij op de beurs, waar hij volgens zichzelf bij zijn pilaar geacht wordt. Hij is trots op zijn ervaring: hij heeft al heel wat huizen zien vallen, zegt hij, en daarmee bedoelt hij firma's die failliet gingen.

Romans, gedichten en toneel vindt Droogstoppel gevaarlijk, want ze staan vol leugens. Door het rijm moet een dichter vier uur schrijven, ook als het kwart voor drie is, en dan is een van de twee gelogen. Zijn motto is waarheid en gezond verstand. Alleen voor de Bijbel maakt hij een uitzondering.

Zijn lievelingsuitdrukking is "de zuivere waarheid". Hij zet die achter veel zinnen van zijn brief naar Hamburg, zelfs achter de mededeling dat zijn boekhouder tot na elf uur op kantoor zat om zijn bril te zoeken. Daarnaast zegt hij vaak: "dit is een vast principe van me". Een concurrent helpt hij bijvoorbeeld nooit, want wie dat doet, is volgens hem een gek.

Fatsoen gaat hem boven alles. Op een avond staat hij in de Kalverstraat naar een kruidenier te kijken die een partij Java-koffie sorteert. Een man zonder winterjas, met alleen een sjaal over zijn schouder, kijkt naar hem. Droogstoppel geeft hem zijn adreskaartje, want hij denkt aan een klant. Het blijkt zijn oude schoolvriend Sjaalman. Droogstoppel zegt beleefd dat hij haast heeft en neemt de Kapelsteeg, een steeg die hij anders nooit neemt.

Droogstoppel is een grap, maar de schrijver wil iets laten zien. Later vertelt het boek over de herkomst van de koffie: Java, waar het koloniale bestuur de bevolking onrecht aandoet. Dat deel laten we hier buiten. Hier blijft Droogstoppel een man die zijn principes zo luid herhaalt dat hij vooral zichzelf overtuigt.