De jongen en de dijk

De jongen met zijn vinger in de dijk is een bekend beeld van Nederland, maar Hans heet hij niet. In het boek waarin hij beroemd werd, heeft hij zelfs helemaal geen naam. Dat boek is Hans Brinker, or The Silver Skates, geschreven door de Amerikaanse Mary Mapes Dodge. In 1867 verschijnt de derde druk in New York. De Hans van de titel is een andere jongen: hij schaatst.

Het verhaal staat in hoofdstuk 18. Ben, een Engelse jongen, schaatst dan met zijn Nederlandse vrienden. Op hetzelfde moment zitten zijn broertje Robby en zijn zusje Jenny in hun klas in Engeland. Robby moet voorlezen uit zijn leesboek: les 62, De held van Haarlem. Het verhaal wordt dus eerst hardop gelezen in een Engelse klas.

In die les woont een jongen met blond haar in Haarlem. Hij is ongeveer acht, en zijn vader is sluiswachter. Op een middag brengt hij gebak naar een blinde man buiten de stad. Op de terugweg wordt het donker, en hij hoort water. Hij ziet een klein gat in de dijk en stopt zijn vinger erin. Zo blijft hij de hele nacht, tot een dominee hem 's ochtends vindt.

Het verhaal stopt midden in een zin, want Jenny is te geroerd om verder te lezen. Op datzelfde moment zegt Ben in Nederland tegen zijn vriend Lambert dat hij zo'n verhaal wel eens gelezen heeft, maar nooit wist dat het echt gebeurd was. Lambert antwoordt dat elk kind in Holland het kent.

Lambert is een jongen uit een roman. Zijn zin "elk kind kent het" is dus geen onderzoek maar een bewering in een boek. Dodge noemt geen bron, maar het verhaal was niet nieuw. De schrijfster Eugénie Foa vertelde in 1848 al bijna hetzelfde verhaal in het Frans, en Peter van der Krogt vond oudere verwijzingen, de oudste uit 1821. Niet iedereen in Nederland kent het verhaal.

In haar voorwoord schrijft Dodge dat ze Nederland met zorg wil beschrijven en lezers van vooroordelen wil bevrijden. Toch vertelt dit verhaal misschien meer over haar lezers dan over de Nederlanders. Wie vertelt een verhaal over een land, en wie zegt dat het typisch is?