Het spionnetje

Rond 1873 loopt de Italiaanse schrijver Edmondo De Amicis door Rotterdam en kijkt omhoog. Hij bekijkt de huizen een voor een, van boven naar beneden. In zijn boek Holland schrijft hij dat elk huis zo interessant is als een schilderij. Bij een raam ziet hij iets vreemds: aan een ijzeren haak buiten het raam hangen twee beweegbare spiegels, aan elkaar vast als de rug van een boek. Daarboven zit nog een derde spiegel.

Met die spiegels kan iemand in huis de hele straat zien, zonder dat de mensen buiten hem zien. In de onderste ruiten zit bovendien een fijn ijzergaas, zodat voorbijgangers niet in de kamer kunnen kijken. Achter het gaas staan porselein, glas en bloemen. Het huis kijkt naar buiten, maar het laat zich niet bekijken.

In een arme straat van dezelfde stad ziet hij hetzelfde. Ook daar hebben de ramen spiegels, spionnen noemen de Nederlanders ze, schrijft hij. De deuren staan wijd open, zodat hij slaapkamers en keukens ziet. Alles is schoon, en nergens ligt vuil. Op de vensterbanken staan potten met bloemen achter groene hekjes.

In Den Haag ziet hij het tegenovergestelde. In de nieuwe wijk van de rijke mensen hebben de huizen grote ramen zonder jaloezieën. Door het glas ziet hij tapijten, bloemen en prachtige meubels. De deuren zijn dicht, op straat is het stil, en achter een gordijn ziet hij het hoofd van een dame.

Een groot raam laat iedereen binnen kijken, maar een spionnetje laat alleen het huis kijken. De Amicis beschrijft beide, in twee steden en in twee soorten buurten. Een reden voor de grote ramen in Den Haag geeft hij niet. Hij ziet vooral dat open ramen en gesloten deuren samen kunnen gaan.