De brief van een vriend

Rond 1873 komt de Italiaanse schrijver Edmondo De Amicis in Delft aan. Hij heeft een introductiebrief bij zich. Voor een klein, schoon huis blijft hij even staan en denkt na. Dan klopt hij aan. De man des huizes leest de brief, kijkt hem kritisch aan en laat hem binnen. Zo gaat het bijna altijd, schrijft De Amicis later. Dat is zijn indruk.

In zijn boek Holland vergelijkt hij dit met Italië. Een Italiaan omhelst iedereen die met een brief komt alsof het zijn beste vriend is, maar helpt hem daarna zelden. Nederlanders zijn eerst zo koel dat je je gekwetst voelt. Daarna doen ze duizend dingen voor je, vriendelijk en zonder ophef. Zo ziet hij het, na een bezoek aan één huis.

In Harlingen heeft hij geen brief. Hij spreekt geen Fries, en bijna niemand daar spreekt Frans. Hij zoekt tussen de dragers aan de kade een vriendelijk gezicht. Dan fluistert iemand zijn naam in zijn oor. Een jonge man glimlacht om zijn verbazing. De uitleg is eenvoudig: een vriend uit Amsterdam heeft een telegram gestuurd naar een kennis in Harlingen. Daarin staat dat een lange, donkere buitenlander in een chocoladebruine jas met de avondboot komt, en dat hij een tolk nodig heeft.

Een derde verhaal hoort hij in Broek. Keizer Jozef II zou daar zonder introductiebrief op bezoek zijn gekomen. Geen enkel huis liet hem binnen. Toen een van zijn mensen aandrong, antwoordde de vrouw des huizes dat ze de keizer niet kende. Een vreemde ontving ze niet, en dat gold zelfs voor de burgemeester van Amsterdam. De Amicis schrijft zelf dat men het vertelt.

In alle drie de scènes staat een persoon tussen de vreemdeling en de deur: een brief, een telegram, een naam. De Amicis ziet vooral het verschil tussen een koel begin en een warm vervolg. Als een vreemdeling een kennis heeft die voor hem instaat, gaat het in deze verhalen veel gemakkelijker.