Gedempt

Cornelis Brandt heeft een boekwinkel aan het Damrak in Amsterdam. Op een warme dag in de zomer van 1897 komt een Engelse toerist zijn winkel binnen met een rood boekje in zijn hand. Het is een Baedeker, de gids die veel reizigers meenemen. De man wil iets weten over de gracht voor de deur.

Hij leest een stuk uit zijn boek hardop voor. De grachten van Amsterdam verdelen de stad in negentig eilanden, en bijna driehonderd bruggen verbinden ze. Maar daarna volgt een zin die Cornelis niet vergeet. Sommige grachten zijn helemaal "gedempt", staat er, zoals onlangs de Nieuwezijds Voorburgwal en een deel van het Damrak.

Het woord staat tussen aanhalingstekens, in het Nederlands. Cornelis moet erom lachen. "Zelfs de Engelse gids gebruikt ons woord," zegt hij. Hij wijst naar buiten, naar de brede straat vol mensen. Vroeger voeren daar schuiten, nu rijden er paarden en karren. En de nieuwe straat loopt recht naar het Centraal Station.

De toerist kijkt hem aan. "Waarom moest het water verdwijnen?" Cornelis denkt na. Het Centraal Station is pas in 1889 geopend, op nieuwe eilanden in het IJ. Er is veel meer verkeer dan voorheen, zegt hij, en een brede weg naar het centrum is handig om de drukte op te vangen. De gids schrijft ook dat het water in de grachten steeds wordt ververst tegen ongezonde dampen, maar daar weet Cornelis niets van.

De toerist is niet overtuigd. "Het is jammer van de gracht," zegt hij. "Mijn gids noemt de stad toch juist mooi om haar water?" Cornelis haalt zijn schouders op. "Dat klopt ook. Maar een stad die groeit, heeft ruimte nodig. Wie stilstaat, ziet de wereld voorbijrijden."

Als de toerist weggaat, wijst Cornelis hem de weg naar de Herengracht, de Keizersgracht en de Prinsengracht, met hun iepenlanen en hun hoge huizen. "Daar ligt het water nog," zegt hij. De toerist bedankt hem, koopt een kaart van de stad en gaat op weg. Cornelis kijkt hem na en denkt aan de toekomst van de stad. Hij hoopt dat er genoeg water overblijft.