Wonen in de verdronken waard

In 1521 komt een boot met enkele mannen aan in de Grote Waard, ten zuiden van Dordrecht. Ze werken voor de keizer en hebben de opdracht het gebied te bekijken. Honderd jaar eerder, in 1421, is het land bij de Elisabethsvloed onder water gelopen. Sindsdien wordt het gebied officieel verlaten genoemd, en de commissie verwacht alleen water en modder te zien.

Maar de mannen merken al snel dat het land niet leeg is, want in hun papieren staat dat hier niemand meer woont. Op de droge plekken staan huizen, en op de weiden grazen koeien en schapen. Een vrouw, Aleid, ziet de boot aankomen en blijft rustig bij haar vuur zitten. Zij en haar buren wonen hier al jaren, hoewel niemand hun dat heeft toegestaan.

"Van wie is dit land?" vraagt de schrijver van de commissie. Aleid haalt haar schouders op. "Van het water," zegt ze, "maar wij gebruiken het." Ze legt uit dat de bewoners zelf afspraken hebben gemaakt. Wie een stuk gras nodig heeft, huurt van een buurman het recht om er dieren te laten grazen, en betaalt daarvoor elk seizoen.

De commissie is verbaasd. De mannen vinden de aanpak slim en creatief, maar de wet is duidelijk: het gebied is verlaten, en wie er woont en land verhuurt, doet iets wat niet mag. Ze noteren dat het niet legaal is, en aan het eind van de middag stappen ze weer in hun boot.

Aleid begrijpt de wet wel, maar zij en haar kinderen hebben geen ander huis. Er zijn geen dijken meer, en zolang niemand nieuwe dijken bouwt, blijven zij en haar buren hier wonen. Haar buren zijn koppig, en niemand denkt eraan te vertrekken. Ze wachten tot het land ooit weer wordt drooggelegd, en ondertussen zorgen ze er zelf voor.

Aleid is verzonnen, maar de commissie van 1521 en de bewoners van de Grote Waard zijn echt. De historicus Tim Soens schrijft dat deze mensen op hun eigen manier het water en het land beheerden, tegen de wil van de ambtenaren in. Volgens hem heeft dat ons een bijzonder natuurgebied opgeleverd: de Biesbosch.