Elf steden op één winterdag

Femke woont in Leeuwarden en schaatst al sinds haar vierde. Voor een schoolproject zoekt ze op Delpher naar oude krantenberichten, want ze wil de geschiedenis van het ijs kennen. Op haar scherm verschijnt een bericht van 17 januari 1861. De krant heet de Provinciale Drentsche en Asser courant, en het bericht heet "Friesche Hardrijders".

De schrijver vertelt dat de Friezen altijd goed hebben geschaatst. Sommige hardrijders waren volgens hem zelfs sneller dan een trein. Hij schrijft ook dat flinke rijders meer dan eens op één winterdag alle elf steden van Friesland hebben bezocht. Ze konden nergens lang blijven, en het ijs moest betrouwbaar zijn.

Daarna noemt de krant een verhaal over Adam, een beroemde hardrijder uit de oude tijd. Volgens de mensen reed Adam zestien el in één seconde. De schrijver denkt dat het om oude Friese el gaat. Die waren korter dan een Nederlandse el, en dan komt de snelheid van Adam dicht bij die van Freerk Uiltjes Huizenstra uit Tersool, die op 30 januari 1838 in Harlingen honderdzestig el in veertien seconden reed.

Femke pakt haar rekenmachine. Een Nederlandse el is een meter, denkt ze, dus honderdzestig meter in veertien seconden is ruim elf meter per seconde. Dat is ongeveer 41 kilometer per uur. Haar opa, die vroeger wedstrijden reed, zegt dat dat voor een goede schaatser op een korte baan heel snel is.

Femke schrijft haar conclusie op. In 1861 schreef een krant al over rijders die alle elf steden op één dag bezochten, achtenveertig jaar vóór de eerste officiële Elfstedentocht op 2 januari 1909. Het bericht noemt geen namen van de rijders die zo'n tocht maakten, en het geeft geen tijden.

Die avond meet Femke haar eigen snelheid op de sloot achter het huis, met een app op haar telefoon. Het cijfer is negentien kilometer per uur. Ze lacht en schrijft onder haar werk: "De rijders van 1861 waren dus meer dan twee keer zo snel als ik, tenminste volgens de krant."