Mevrouw Tendeloo en de motie

Toen Juliana in 1948 koningin werd, was een getrouwde vrouw in Nederland juridisch handelingsonbekwaam. Voor de wet kon ze niet zelfstandig handelen. Een lerares of ambtenares die trouwde, kreeg ontslag.

Na de oorlog wilde de PvdA daar iets aan veranderen, maar formateur Louis Beel, een katholiek, weigerde. Omdat personeel schaars was, mochten ontslagen vrouwen soms met een tijdelijk contract blijven. In 1946 sprak PvdA-Kamerlid Corry Tendeloo de minister-president op de regel aan. Hij antwoordde dat de gehuwde vrouw in de regel thuishoort.

In 1947 herhaalde Beel dat standpunt in een circulaire. In 1948 noemde Tendeloo gedwongen ontslag een zo grote beperking van de persoonlijke vrijheid dat ze het niet eens democratisch meer vond. Het ontslag paste bij het familierecht: de man was bij wet het hoofd van het gezin. Zonder zijn toestemming kon een gehuwde vrouw niet deelnemen aan het rechtsverkeer, en ze moest hem volgen naar de woonplaats die hij koos.

In september 1955 kwam Tendeloo met een motie. Volgens haar moest het besluit om buitenshuis te blijven werken bij het echtpaar liggen en niet bij de overheid. Minister Beel ontried de motie nadrukkelijk. Toch werd ze op 22 september met 46 tegen 44 stemmen aangenomen. Alle vrouwelijke Kamerleden stemden voor, sommigen tegen hun eigen partij in, en ook enkele confessionele mannen.

Na de stemming kwam Beel als een van de eersten Tendeloo feliciteren, schreef een collega-Kamerlid kort daarna. Maar bij het verlaten van de zaal mompelde hij dat hij al meer moties naast zich neer had gelegd. Haar biografe Anneke Linders zag daarin een voorbeeld van de hardnekkigheid waarmee veel confessionele mannen de gehuwde vrouw in het gezin wilden houden.

Een nieuwe huwelijkswet maakte op 1 januari 1957 een einde aan de handelingsonbekwaamheid van gehuwde vrouwen. De zin dat de man "het hoofd der echtvereniging" was, bleef staan: in 1956 koos de Kamer met 41 tegen 35 voor behoud, en pas in 1970 verdween hij. Tendeloo overleed in oktober 1956 en zag de wet niet meer. Van Bree legt geen verband met haar motie; hij noemt vooral het handige optreden van minister van Justitie J.C. van Oven.